Szukaj

Dbamy o zabytki

W ramach Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków oraz Światowego Dnia Ziemi Cedyński Ośrodek Kultury i Sportu zaprasza wszystkich mieszkańców gminy Cedynia do udziału w cyklicznej akcji społecznej pn. „Dbamy o zabytki”, która zostanie przeprowadzona 20 kwietnia 2017 r. (czwartek).

Jej celem jest uświadomienie mieszkańcom naszej gminy roli zabytków w budowaniu tożsamości lokalnej oraz upowszechnianie dbałości o zachowanie dziedzictwa kulturowego regionu. W ramach akcji w poprzednich latach mieszkańcy Cedyni, w szczególności cedyńskie dzieci i młodzież, porządkowali teren grodziska propagując przy tym segregację śmieci.

Tegoroczna akcja związana będzie z pracami porządkowymi na cedyńskim cmentarzu żydowskim, który został wpisany do rejestru zabytków w 2002 r.

Nie jest znany dokładny czas założenia kirkutu w Cedyni. Na najstarszej macewie widnieje data 1770 r., zaś najmłodsza z zachowanych steli nagrobnych pochodzi z 1854 r.

Niewiele można powiedzieć o liczbie macew znajdujących się na cedyńskim cmentarzu przed II wojną światową, jak i zaraz po niej. W archiwum Muzeum Regionalnego w Cedyni nie zachowały się żadne fotografie nawet z okresu powojennego.
Obecnie cedyński kirkut stanowi lapidarium, a jego dzisiejszy wygląd zawdzięczamy tak naprawdę dwóm osobom – Marcelemu Szablewskiemu i Henrykowi Szperce, którzy uratowali cedyński cmentarz od totalnego zapomnienia i dewastacji.
Marceli Szablewski zainicjował całe działanie, wydobył z ziemi i poukładał obok siebie siedem ocalałych macew. Jak wspomina Henryk Szperka, emerytowany nauczyciel z Cedyni, kiedy przybył tutaj w połowie lat 70. XX w., na cmentarzu żydowskim było znacznie więcej macew niż teraz. Z relacji Czesława Kroczaka, wieloletniego opiekuna cedyńskiego muzeum, wynika, że kirkut był całkiem dobrze zachowany do lat 50. XX wieku. Do znacznej zmiany jego wyglądu w dużej mierze przyczyniły się badania prowadzone tutaj przez antropologów z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Większość macew została poprzewracana i nie powróciła już na swoje miejsce, a znaczna część ich zaginęła i tak naprawdę nikt nie wie, co się z nimi stało.
Należy również wspomnieć, że obecny teren uporządkowanego cmentarza żydowskiego w Cedyni nie pokrywa się z faktycznym jego założeniem. Mamy tu do czynienia jedynie z połową odsłoniętego i uporządkowanego obszaru, pozostała jego część jest na pierwszy rzut oka nieczytelna. Jednak gdy głębiej zajrzymy w gęstwinę zarośli, uda się nam dojrzeć pozostałości muru cmentarnego, zachowanego miejscami fragmentarycznie, wykonanego z ociosanych kamieni granitowych ze słabo czytelnymi narożami, które wyznaczają całkowity jego zasięg. Idąc tropem murów dochodzimy do jedynego pozostałego filaru bramy wejściowej wymurowanego z cegieł (światło bramy miało około 2 m wg planu sytuacyjnego wykonanego w 1975 r. przez Czesława Kroczaka).

Siedem płyt nagrobnych, które przetrwały do dziś, ma kształt prostokąta; zwieńczone są dwuspadowo lub łukiem. Większość z nich w zwieńczeniach nie posiada żadnych ornamentów charakterystycznych dla żydowskiej sztuki sepulkralnej. Cztery z nich są zwrócone w niewłaściwą stronę, czyli napisami hebrajskimi na zachód, zamiast na wschód. Należy zwrócić uwagę na tę zależność, gdyż ściśle wiąże się ona z wiarą Żydów oraz ich powrotem do Ziemi Obiecanej. Wyznawcy Mojżesza mają być pochowani pozycji oczekującej (głowa skierowana na zachód, nogi na wschód), by być gotowymi na zmartwychwstanie.

Te ostanie siedem kamieni nagrobnych nadal stoi jak na straży, przypominając smutną prawdę o nas samych, że wszystko jest kruche i przemija – płyty są niby z kamienia, a jednak tak naprawdę też nie są trwałe. Tylko od nas zależy, co chcemy uratować, ocalić od zapomnienia.

W tym roku mija 25 lat od uznania tego obiektu za zabytek, w związku z tym Muzeum Regionalne w Cedyni pragnie zainicjować akcję uprzątnięcia cedyńskiego kirkutu przy zachowaniu jego pierwotnego zasięgu, gdyż to, co obecnie jest uporządkowane, stanowi zaledwie połowę jego rzeczywistej wielkości.

Cedyński Ośrodek Kultury i Sportu wraz z Muzeum Regionalnym w Cedyni zaprasza w tym dniu również na prelekcje przybliżające mniejszość społeczną, która niegdyś zamieszkiwała Cedynię, jej historię, kulturę i religię.

Magdalena Wieczorek
opiekun Muzeum Regionalnego w Cedyni

Dbamy o zabytki